 |
Dobra i okolica
W maju 2009 roku odbyła się promocja książki Kazimiery Kality-Skwirzyńskiej i Mirosława Opęchowskiego Dobra i okolice/Daber und Umgebung. Jest to 10 tomik z naszej serii wydawniczej: czas przestrzeń tożsamość. Książka dwujęzyczna, 308 stron, bogato ilustrowana zdjęciami współczesnymi i archiwalnymi. Zapraszamy na promocję.
Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość/Verein Zeit Raum Identität
Gmina Dobra/Gemeinde Dobra
Förderverein Gutshaus Ramin e.V.
Książnica Pomorska/Pommersche Bibliothek
Portal sedina.pl/Internetportal sedina.pl
Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków/Wojewodschaftsbeauftragten für Denkmalschutz zapraszają na promocję książki oraz rozmowę z autorami publikacji
laden ein zur Buchvorstellung und zum Autorengespräch z serii czas przestrzeń tożsamość/aus Reihe Zeit Raum Identität
Kazimiera Kalita-Skwirzyńska
Mirosław Opęchowski Dobra i okolice/Daber und Umgebung
23 maja 2009 r. (sobota) w godz. 18-20
Publiczna Szkoła Podstawowa, ul. Górna 3, Bezrzecze
28 maja 2009 r. (czwartek) o godz. 17.00
Książnica Pomorska/Pommersche Bibliothek, ul. Podgórna 15/16, Szczecin
3 czerwiec 2009 r. (środa) o godz. 17.30
Gutshaus Ramin, Dorfstraße 41
Za dziesięć, piętnaście lat po wsiach położonych wokół Szczecina pozostaną ślady czytelne jedynie dla wprawnego oka. W jednym miejscu będzie to granitowy kościółek, w innym kilka wiejskich domów stojących wzdłuż ulicy, w jeszcze innym fragment dworskiego parku – otoczone zewsząd nowymi osiedlami z dziesiątkami, setkami domów, sklepów i hurtowni. Zaaferowani swymi sprawami mieszkańcy i przybysze traktować je będą jako zwyczajny element w pejzażu, często nieświadomi, iż są one reliktami tego, czym były Dołuje, Mierzyn, Wąwelnica czy Buk. Zanim nieodwracalnie zmiotła je urbanistyczna ekspansja Szczecina, datująca się od lat 90. XX wieku.
W historycznym krajobrazie gminy Dobra pierwsze wyłomy uczyniła druga wojna światowa i czasy tużpowojenne; to wówczas zniknęły dwory, młyny, cmentarze. Dziś całe miejscowości giną na naszych oczach, rozpływając się w otaczającym je morzu nowej zabudowy, często chaotycznej, w żaden sposób – urbanistyczny czy architektoniczny niepowiązanej z dawnym kształtem wsi i charakterem ich zabudowy. Znika nie tylko stara zabudowa, ale też coraz szybciej zabudowywane są pola i łąki, poprzecinane nową siatką ulic i dróg dojazdowych.
Praca, którą oddajemy do rąk Czytelników, powstała z potrzeby zatrzymania i utrwalenia w naszej pamięci tego nieuchronnie zanikającego obrazu starych podszczecińskich wsi. Z potrzeby uchwycenia ich charakterystycznych rysów w ostatnim bodaj momencie, gdy historyczny ich kształt możliwy jest jeszcze do odczytania i opisania.
Za dziesięć, piętnaście lat właśnie z tej książki dowiedzieć się będzie można, jak wyglądały nieistniejące już wtedy wsie Bezrzecze, Wołczkowo czy Dobra, które stały się częściami suburbium rozrastającego się Szczecina i które, choć noszą te same, co przed wiekami nazwy, w niczym już nie przypominają swych historycznych poprzedniczek.
Książkę tę dedykujemy mieszkańcom gminy Dobra – tym zasiedziałym i tym nowym, a także wszystkim miłośnikom krajobrazów bezpowrotnie utraconych. Andrzej Łazowski 
In zehn, fünfzehn Jahren werden die Spuren der einstigen Dörfer in der Umgebung Stettins nur noch für das geübte Auge erkennbar sein: hier eine Feldsteinkirche, dort einige ländliche Wohnhäuser an der Straße, anderswo vielleicht der Rest eines ehemaligen Gutsparks, umgeben von Wohnsiedlungen mit Hunderten neuer Häuser, Läden und Großmärkte. Bewohner und Besucher dieser Ortschaften werden diese Überbleibsel der Dörfer als normale Elemente der Stadtlandschaft wahrnehmen. Nur die wenigsten werden noch wissen, dass es sich dabei um Zeugnisse der einstigen Dörfer Dołuje (Neuenkirchen), Mierzyn (Möhringen), Wąwelnica (Wamlitz) oder Buk (Böck) handelt. Diese Ortschaften werden der räumlichen Ausdehnung der Stadt Stettin, die 1990 einsetzte und nach wie vor anhält, zum Opfer fallen und bald für immer verschwunden sein.
Der Zweite Weltkrieg und die Nachkriegsjahre brachten erste Einschnitte in die historische Dorflandschaft der Gemeinde Dobra (Daber). Damals verschwanden Herrenhäuser, Mühlen und Friedhöfe. Heute verschwinden vor unseren Augen gesamte Ortschaften. Sie versinken im immer dichter aufrückenden Häusermeer einer oftmals planlosen und chaotischen Bebauung, die in keiner Weise, weder stadtplanerisch noch architektonisch, an die ursprüngliche Gestalt der Dörfer und deren Bebauung anknüpft. Nicht nur historische Gebäude sondern auch Wiesen und Felder verschwinden immer schneller, um Häusern, Wegen und neuen Zubringerstraßen Platz zu machen.
Die vorliegende Veröffentlichung entstand aus dem Bedürfnis, das, was unwiederbringlich aus den Dörfern um Stettin zu verschwinden droht, festzuhalten und im Gedächtnis zu bewahren. Typische Merkmale dieser Ortschaften sollten dokumentiert werden, ehe es zu spät ist, denn noch ist ihr historisches Erscheinungsbild erkennbar und beschreibbar.
In zehn, fünfzehn Jahren wird man in diesem Buch sehen können, wie die einstigen Dörfer Bezrzecze (Brünn), Wołczkowo (Völschendorf) oder Dobra (Daber) ausgesehen haben. Sie werden dann schon Vororte Stettins sein. Diese Vororte werden zwar noch dieselben alten Namen tragen, ansonsten aber werden sie in nichts an die historischen Dörfer von einst erinnern.
Dieses Buch ist den Bewohnern der Gemeinde Dobra gewidmet, den alteingesessenen ebenso wie den zugezogenen, sowie all jenen, die ein Herz haben für diese unwiederbringlich verlorenen Dorflandschaften. Andrzej Łazowski
10 Publikacja z cyklu: Czas Przestrzeń Tożsamość
10 Veröffentlichung in der Reihe Zeit Raum Identität Pomysłodawca serii czas przestrzeń tożsamość/Initiator der Serie Zeit Raum Identität
Andrzej Łazowski Redakcja/Redaktion
Małgorzata Szczęsna, Andrzej Łazowski Tłumaczenie na niemiecki/Deutsche Übersetzung
Torsten Salzer Projekt okładki/Umschlaggestaltung
Krzysztof Drumiński, Andrzej Łazowski Skład/Satz
Andrzej Łazowski Zdjęcia/Fotos
Andrzej Łazowski www.lazowski.eu Druk/Druck
Drukarnia KAdruk www.kadruk.com.pl ISBN: 978–83–923059–7–2 Wydanie I, Szczecin 2008/1. Ausgabe, Szczecin 2008
Copyright © 2008 by Kazimiera Kalita-Skwirzyńska
Copyright © 2008 by Mirosław Opęchowski Wydawca/Herausgeber
Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość/Verein Zeit Raum Identität
ul. Lenartowicza 3–4, 71-445 Szczecin
www.cpt.org.pl Publikacja powstała przy współpracy/Diese Veröffentlichung entstand in Zusammenarbeit mit
Gmina Dobra/Gemeinde Dobra
Förderverein Gutshaus Ramin e.V.
Portal Internetowy/Internetportal www.sedina.pl Książka dofinansowana przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Die Veröffentlichung des Buches wurde vom Wojewodschaftsbeauftragten für Denkmalschutz finanziell gefördert. Fotografia, mapy, ryciny ze zbiorów/Fotografien, Karten und Zeichnungen aus folgenden Beständen
Antykwariat Pomorski w Szczecinie/Antiquariat „Antykwariat Pomorski“ Stettin
Archiwum Państwowe w Szczecinie/Staatsarchiv Stettin
Książnica Pomorska/Pommerschde Bibliothek
Muzeum Narodowego w Szczecinie/Nationalmuseum Stettin
oraz kolekcji prywatnych/sowie aus den Privatsammlungen von
Marka Łuczaka, Michała Woziwodzkiego
Spis treści
Wstęp
Początki osadnictwa
Budowa wsi w XIII wieku
Rozwój wsi w XIV i XV wieku
Dzieje wsi w czasach nowożytnych od XVI do XVIII wieku
Rozbudowa wsi w XIX wieku
Po drugiej wojnie światowej 1945–2008
Wędrówka po wioskach
BEZRZECZE Brunek, Bruneke, Brunn
BUK Boken, Böck
DOBRA Doberen, Daber
DOŁUJE (Kościelec, Daluje)
Nyenkerken, Nigenkerken, Neukirchen, Neuenkirchen
GRZEPNICA Armenheide
KOŚCINO Kostein, Köstin
ŁĘGI (Łęgi Duże, Łękno) Laake, Laack
MIERZYN Möringen, Möhrungen, Möhringen
RZĘDZINY Nateheia, Nassenheide
SKARBIMIERZYCE (Halinowo) Sparrenfelde
STOLEC Stolzenburg
WĄWELNICA Wammelitz, Wamlitz
WOŁCZKOWO (Wilczkowo) Volceken, Volzkendorp, Völzendorff, Völschendorf
|
|
